Groente en fruit moet goedkoper, suiker en vet duurder

Recent opende supermarktketen Dirk een petitie om de BTW op groente en fruit te verlagen van 9 naar 6 procent. In een filmpje op LinkedIn roept directeur Marcel Huizing op om te tekenen. “Het afgelopen jaar is de prijs van gezond eten veel harder gestegen dan de prijs van ongezond eten,” stelt hij. Inderdaad blijkt uit cijfers van het CBS dat groenten en fruit met 13 procent in prijs zijn gestegen sinds 2015. Bij de ongezondere keuze uit de categorieën ‘suiker, zoetwaren en ijs’ steeg de prijs slechts 2 procent.

Het CBS publiceerde in 2018 samen met het Voedingscentrum een analyse over de prijsstijgingen van 2007 tot 2017. “Gezondere voedingsmiddelen zijn in tien jaar tijd gemiddeld 22 procent duurder geworden, ongezondere producten stegen gemiddeld 13 procent in prijs. Suiker, snoep en ijs waren in 2017 zelfs goedkoper dan tien jaar eerder.” Buiten dat het voor mensen met een smalle beurs het lastiger wordt een gezonde keuze te maken, is het vooral vanuit de overheid een verkeerd signaal.

Deskundigen en wetenschappers vrezen als we het huidige patroon van eten en snacken niet veranderen, dat in 2040 bijna tweederde van de Nederlandse bevolking veel te zwaar is. Dat kost de belastingbetaler 8,8 miljard euro per jaar, becijferde PwC; 6 miljard aan directe zorgkosten en de overige miljarden aan indirecte kosten zoals ziekteverzuim. Als de trend van overgewicht doorzet zullen die kosten alleen maar stijgen.

Voorbeeldige Britten

In het Preventie Akkoord van 2018 maakte de overheid afspraken met het bedrijfsleven over het verminderen zout, suiker en vet in producten en het vergemakkelijken van gezonde keuzes in de supermarkt. Hoewel de producten een tikkie minder ongezond zijn geworden komt 80 procent van het aanbod in de supermarkt niet voor in de Schijf van Vijf. “Er moet een tandje bij,” concludeert staatssecretaris Paul Blokhuis en laat zich daarbij adviseren door het RIVM. Het instituut stelde vast dat producenten van frisdrank in Groot-Brittannië na de invoering van een suikertaks het suikergehalte in veel frisdranken direct verlaagden.

Onze overheid zou de oren minder naar de voedingsindustrie moeten laten hangen en een voorbeeld moeten nemen aan de Britse collega’s. Halverwege dit jaar wordt mogelijk de zogenaamde Nutriscore ingevoerd; een herkenbaar en helder label op de voorkant van een verpakking met scores van gezond (A) tot ongezond (E). Dat maakt het voor de consument makkelijker om voor gezonde producten te kiezen zonder uitgebreid de voedingswaarde-tabel te bestuderen. Ook medewerkers in de zorg maken zich zorgen over de werking van het Preventie Akkoord en startten in mei 2020 een petitie.

Aanbevelingen

“Overheidsbeleid is van essentieel belang bij het creëren van voedselomgevingen waar het maken van gezonde keuzes wordt ondersteund,” vinden onderzoekers van de universiteiten van Wageningen en Utrecht. Sanne Djojosoeparto (UU) en Maartje Poelman (WUR) waren betrokken bij een grootschalig Europees onderzoek naar de beleidsmaatregelen die de voedselomgeving beïnvloeden.

Zij kwamen met meer dan zestig acties om een gezonde voedselomgeving te creëren in de Europese Unie. Een van de aanbevelingen is om lidstaten toe te staan hun BTW-tarief op verse groente en fruit te verlagen naar nul procent. Nu geldt nog een minimum tarief van 5 procent. Samen met de suiker- en vettax kan het zeer effectief zijn om Nederland weer gezond te maken.

Wat de kleuren van het nieuwe kabinet ook moge worden, ik hoop dat het regeerakkoord maatregelen bevat die minder aan de markt overlaat en meer de gezonde voedselomgeving afdwingt. Dus groente en fruit moet goedkoper, suiker en vet duurder.

Bronnen

Marcel Huizing van Dirk op LinkedIn

Sanne Djojosoeparto (UU) en Maartje Poelman (WUR): The Healthy Food Environment Policy Index (Food-EPI): European Union

Veganisme is een keuze, geen noodzaak

De documentaire Game Changers veroorzaakte veel ophef. Met name topsporters die altijd op zoek zijn naar het beste voor hun lichaam, raakten in verwarring na het zien van de documentaire. De indrukwekkende productie die te zien is op Netflix propageert het volgen van een plantaardig dieet. Een plantaardig dieet zou veel voordelen geven, en het eten van vlees of andere dierlijke producten zou zelfs gevaarlijk zijn. Moeten we nu allemaal overschakelen op een veganistisch dieet?

Een van de conclusies die in de documentaire naar voren komt is dat we meer groente en fruit zouden moeten eten dan we nu over het algemeen doen. Dat kan ik als leefstijlcoach alleen maar onderschrijven. Daar is voldoende wetenschappelijk bewijs voor aangedragen. Dat betekent niet dat u dan ook vegetariër of veganist moet worden; u moet gewoon minimaal tweehonderd gram groente en twee stuks fruit per dag eten. Ik liep vooral aan tegen de stelligheid van de makers dat het eten van vlees en andere dierlijke producten schadelijk zou zijn. Een leek die naar deze documentaire kijkt schrikt zich een hoedje en vraagt zich mogelijk vertwijfeld af of zijn of haar voedingspatroon niet levensgevaarlijk is. Ik durf deze leek wel gerust te stellen. Eet gerust een stukje vlees of een bakje kwark. U wordt er niet ziek van, u gaat niet eerder dood. Asker Jeukendrup, voedingswetenschapper, geeft op zijn site een zeer kritische beschouwing waarin hij minutieus gehakt maakt van met name de pseudowetenschappelijke onderzoeken waar de documentaire zich veelvuldig van bedient.

Pseudowetenschap

De documentaire laat bewust een aantal belangwekkende grootschalige studies op het gebied van voeding buiten beschouwing. Dat is kenmerkend voor de pseudowetenschap. Ze halen alleen dat handjevol onderzoeken aan, waarvan de uitkomsten in hun straatje passen. Andere resultaten halen ze uit hun context, zodat ze die kunnen presenteren als bewijs voor hun stellingname, namelijk dat het consumeren van dierlijke producten gevaarlijk is. Verder is er in de documentaire sprake van vooringenomenheid, volgens Jeukendrup. Dat is verraderlijk. “Ons brein is gevoelig voor vooringenomenheid in een poging de wereld om ons heen beter te begrijpen. Maar het is ook gevaarlijk, want het kan de waarheid verdoezelen.” Jeukendrup ontdekte dat bijna alle medische professionals die in de documentaire geïnterviewd worden, ook banden hebben met de veganistische industrie en zelfs veganistische producten verkopen. Zo is de producer van de documentaire, James Cameron, oprichter en eigenaar van Verdiant Foods, een bedrijf dat plantaardige eiwitten verwerkt.

Veganisme en topsport

Het toeval wil dat ik voor mijn werk als freelancejournalist voor De Gelderlander aanwezig was bij de Derde Kerstdagloop in Arnhem. Op de kortste afstand van dit hardloopevenement won zowel een man als een vrouw in outfit van Vegan Runners, de hardloopcommunity van veganisten. Ik heb een tijdje uit interesse staan praten met het stel. Ik sport zelf op redelijk hoog niveau dus ik was vooral nieuwsgierig hoe zij konden voldoen aan de eiwitbehoefte van het lichaam met uitsluitend een plantaardig dieet. In de Nederlandse dieetrichtlijn voor sportvoeding is de geadviseerde eiwitinname voor duursporters ongeveer 1,2-1,6 gram per kilo lichaamsgewicht en voor krachtsporters 1,5-2 gram te gebruiken. Volgens de sportende veganisten was dat heel goed mogelijk. “Wat wij vooral willen laten zien is dat sporten op redelijk hoog niveau kán zonder het consumeren van dierlijke producten,” legde veganist Marijn Hulsegge uit. “Als u gewoon gezond en afwisselend eet, krijgt u voldoende eiwitten binnen. Mensen vergeten vaak dat rijst en pasta ook eiwitten bevatten.” Asker Jeukendrup stelt dat een vegetarische of veganistische atleet wat meer kennis moet hebben van voeding om voldoende voedingsstoffen binnen te krijgen. Niet onmogelijk, maar het kost wat meer moeite.

Dus veganisme vanaf nu?

Moeten we nu allemaal veganistisch worden? Nee, dus. Er is niets ongezonds aan het eten van dierlijk voedsel. Wel aan te veel (rood) vlees of bijvoorbeeld bewerkt vlees. Zorg voor een evenwichtig voedingspatroon, veganistisch of niet. Als u kiest voor vegetarisme of veganisme uit bijvoorbeeld duurzaamheidsoogpunt, is dat prima. Dat is een keuze. Maar om gezond te eten, kunt u ook dierlijke producten tot u nemen. Geen probleem. Kijk eens op de site van het Voedingscentrum naar de nieuwe ‘Schijf van Vijf’ en zie hoe u een bewezen gezond voedingspatroon samenstelt.

Wilt u in vijftien minuten bijgepraat worden over Game Changers? Bekijk dit commentaar op You Tube van Nutrition Made Simple (Francisco Javier)