Groente en fruit moet goedkoper, suiker en vet duurder

Recent opende supermarktketen Dirk een petitie om de BTW op groente en fruit te verlagen van 9 naar 6 procent. In een filmpje op LinkedIn roept directeur Marcel Huizing op om te tekenen. “Het afgelopen jaar is de prijs van gezond eten veel harder gestegen dan de prijs van ongezond eten,” stelt hij. Inderdaad blijkt uit cijfers van het CBS dat groenten en fruit met 13 procent in prijs zijn gestegen sinds 2015. Bij de ongezondere keuze uit de categorieën ‘suiker, zoetwaren en ijs’ steeg de prijs slechts 2 procent.

Het CBS publiceerde in 2018 samen met het Voedingscentrum een analyse over de prijsstijgingen van 2007 tot 2017. “Gezondere voedingsmiddelen zijn in tien jaar tijd gemiddeld 22 procent duurder geworden, ongezondere producten stegen gemiddeld 13 procent in prijs. Suiker, snoep en ijs waren in 2017 zelfs goedkoper dan tien jaar eerder.” Buiten dat het voor mensen met een smalle beurs het lastiger wordt een gezonde keuze te maken, is het vooral vanuit de overheid een verkeerd signaal.

Deskundigen en wetenschappers vrezen als we het huidige patroon van eten en snacken niet veranderen, dat in 2040 bijna tweederde van de Nederlandse bevolking veel te zwaar is. Dat kost de belastingbetaler 8,8 miljard euro per jaar, becijferde PwC; 6 miljard aan directe zorgkosten en de overige miljarden aan indirecte kosten zoals ziekteverzuim. Als de trend van overgewicht doorzet zullen die kosten alleen maar stijgen.

Voorbeeldige Britten

In het Preventie Akkoord van 2018 maakte de overheid afspraken met het bedrijfsleven over het verminderen zout, suiker en vet in producten en het vergemakkelijken van gezonde keuzes in de supermarkt. Hoewel de producten een tikkie minder ongezond zijn geworden komt 80 procent van het aanbod in de supermarkt niet voor in de Schijf van Vijf. “Er moet een tandje bij,” concludeert staatssecretaris Paul Blokhuis en laat zich daarbij adviseren door het RIVM. Het instituut stelde vast dat producenten van frisdrank in Groot-Brittannië na de invoering van een suikertaks het suikergehalte in veel frisdranken direct verlaagden.

Onze overheid zou de oren minder naar de voedingsindustrie moeten laten hangen en een voorbeeld moeten nemen aan de Britse collega’s. Halverwege dit jaar wordt mogelijk de zogenaamde Nutriscore ingevoerd; een herkenbaar en helder label op de voorkant van een verpakking met scores van gezond (A) tot ongezond (E). Dat maakt het voor de consument makkelijker om voor gezonde producten te kiezen zonder uitgebreid de voedingswaarde-tabel te bestuderen. Ook medewerkers in de zorg maken zich zorgen over de werking van het Preventie Akkoord en startten in mei 2020 een petitie.

Aanbevelingen

“Overheidsbeleid is van essentieel belang bij het creëren van voedselomgevingen waar het maken van gezonde keuzes wordt ondersteund,” vinden onderzoekers van de universiteiten van Wageningen en Utrecht. Sanne Djojosoeparto (UU) en Maartje Poelman (WUR) waren betrokken bij een grootschalig Europees onderzoek naar de beleidsmaatregelen die de voedselomgeving beïnvloeden.

Zij kwamen met meer dan zestig acties om een gezonde voedselomgeving te creëren in de Europese Unie. Een van de aanbevelingen is om lidstaten toe te staan hun BTW-tarief op verse groente en fruit te verlagen naar nul procent. Nu geldt nog een minimum tarief van 5 procent. Samen met de suiker- en vettax kan het zeer effectief zijn om Nederland weer gezond te maken.

Wat de kleuren van het nieuwe kabinet ook moge worden, ik hoop dat het regeerakkoord maatregelen bevat die minder aan de markt overlaat en meer de gezonde voedselomgeving afdwingt. Dus groente en fruit moet goedkoper, suiker en vet duurder.

Bronnen

Marcel Huizing van Dirk op LinkedIn

Sanne Djojosoeparto (UU) en Maartje Poelman (WUR): The Healthy Food Environment Policy Index (Food-EPI): European Union

Invloed van alcohol op je gewicht

lege flesjes bier

Dat alcohol calorieën bevat weten we in Nederland over het algemeen wel. Dus het nuttigen van een glaasje wijn of bier zorgt direct voor meer energie-inname. Een gram alcohol is 7 kcal en als je uitgaat van een standaard glas, dat omgerekend 10 gram alcohol bevat, zou een glas dus 70 kcal betekenen.

Ogenschijnlijk lijkt dat mee te vallen, maar er zitten nogal wat adders onder het gras of in het glas. Een belangrijke factor is de werking van de lever. Bij alcoholconsumptie geeft de lever de voorkeur aan de afbraak van het giftige ethanol (alcohol) boven de afbraak van vetten. Het resultaat is dat het vet wordt opgeslagen en vaak in en rondom de buik. Daarnaast is de impulscontrole bij alcoholconsumptie minder, waardoor we eerder zullen gaan snacken. Naast de deregulering van de inhibitie verstoord alcohol ook de hormoonhuishouding. De alcohol maakt dat de hypothalamus een hongersignaal afgeeft, waardoor je gaat eten. De associatie tussen alcoholconsumptie en eten vergroot het belonende effect van voedselinname.

Meer dan een glas

Als gezegd bevat een standaard glas 10 gram alcohol. In de praktijk schenken we gemiddeld echter meer in. Een fles wijn bijvoorbeeld bevat ruim zeven standaard glazen, maar doorgaans schenken we vaak maar vijf of zes glazen uit een fles. In die gevallen gaat een glaasje wijn al snel richting de 100 kcal. Een ander voorbeeld: een flesje of blikje bier bevat veel meer dan de standaard hoeveelheid van 10 gram alcohol. Een flesje speciaal bier van 8% staat gelijk aan twee standaard glazen bier van 5%. Hoeveel we in een wijnglas schenken hangt van nog wat factoren af. Naarmate je een groter of breder glas gebruikt zul je al snel 12 procent meer inschenken dan gebruikelijk. Ook de positie van het glas speelt mee. Heb je het wijnglas in de hand, dan schenk je 9 tot 12 procent meer in dan wanneer het glas op tafel staat. Ook kleur speelt een rol. Over het algemeen schenken witte wijndrinkers hun glas voller dan drinkers van rode wijn.

Slaap en gewichtstoename

Gedurende onze slaap komen lichaam en geest tot rust. De overvolle inbox van ons brein wordt netjes geordend en het lichaam herstelt van de inspanningen door het groeihormoon dat we tijdens de diepe slaap produceren. Als we minder goed slapen heeft dat effect op zowel fysiologische, cognitieve, gedragsmatige als hormonale aspecten. Onder meer raakt de balans tussen ghreline (hongerhormoon) en leptine (verzadigingshormoon) verstoord. Een korte slaapduur verhoogd de kans op obesitas met 50 procent.  Het nemen van een slaapmutsje kan weliswaar bijdragen aan het sneller inslapen, maar op de lange termijn vervalt het effect. Ook is de slaap minder diep met een glaasje op. Iemand die alcohol heeft gedronken slaapt soms wel meer uren, maar is toch minder uitgerust dan iemand die zonder alcohol hetzelfde aantal uren geslapen heeft. Sommige mensen worden daarnaast eerder wakker wanneer zij alcohol hebben gedronken.

Bronnen

  1. Raben A, Agerholm-Larsen L, Flint A, Holst JJ, Astrup A. . Am J Clin Nutr. 2003;77(1):91–100.
  2. Suter, P. M., & Tremblay, A. (2005). Is alcohol consumption a risk factor for weight gain and obesity?. Critical reviews in clinical laboratory sciences, 42(3), 197-227.
  3. Sumi, M., Hisamatsu, T., Fujiyoshi, A., Kadota, A., Miyagawa, N., Kondo, K., … & Sato, A. (2018). Association of alcohol consumption with fat deposition in a community-based sample of Japanese men: The Shiga Epidemiological Study of Subclinical Atherosclerosis (SESSA). Journal of epidemiology, JE20170191.
  4. Yeomans MR. (2010). Alcohol, appetite and energy balance: is alcohol intake a risk factor for obesity? Physiol Behav.;100:82–9. doi: 10.1016/j.physbeh.2010.01.012.
  5. Kwok, A., Dordevic, A. L., Paton, G., Page, M. J., & Truby, H. (2019). Effect of alcohol consumption on food energy intake: A systematic review and meta-analysis. British Journal of Nutrition, 121(5), 481-495.
  6. Cummings, J. R., Gearhardt, A. N., Ray, L. A., Choi, A. K., & Tomiyama, A. J. (2020). Experimental and observational studies on alcohol use and dietary intake: a systematic review. Obesity Reviews, 21(2), e12950.
  7. Doug Walker, Laura Smarandescu & Brian Wansink (2013). Half Full or Empty: Cues That Lead Wine Drinkers to Unintentionally Overpour
  8. Leone, A. et al. Slechte slaap: een probleem voor de volksgezondheid? Trimbos. (2018).
  9. Slaap. (2020). Verkregen van: https://www.hersenstichting.nl/dit-doen-wij/voorlichting/gezonde-hersenen/slaap/. (Verkregen op 12 februari 2020)
  10. Beltman, M. & Vlasblom, E. JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapgedrag. JGZ Tijdschr. voor Jeugdgezondheidsz. 49, 96–98 (2017).
  11. Wu Y, Zhai L, Zhang D. Sleep duration and obesity among adults: a meta-analysis of prospective studies. Sleep Med 2014;15:1456–62. doi:10.1016/j.sleep.2014.07.018
  12. Koob, G. F. & Colrain, I. M. Alcohol use disorder and sleep disturbances: a feed-forward allostatic framework. Neuropsychopharmacology 45, 141–165 (2020).