Creating memories met een glas wijn

Het is zomer en we snakken naar een welverdiende vakantie; zeker na alle periodes van lockdowns. De reisbureaus spelen handig in op die behoefte en zien na een lange zware periode eindelijk weer licht aan het einde van de tunnel. Sunweb, een van die aanbieders van reizen, is veelvuldig te zien in reclames op tv. In de tv-reclame van Sunweb viel me op dat in het eindschot een aantal ouders dansen met hun kinderen bij een ondergaande zon. Het is een prachtig beeld met een bijna even fraaie pay-off: ‘creating memories’. Maar Sunweb maakt een in mijn ogen grote fout, want in dat prachtige eindschot staan bijna alle ouders met een glas wijn in de hand te dansen. Het lijkt een onschuldig tafereel en zo zullen de reclamemakers het waarschijnlijk ook bedoeld hebben. Maar om meerdere redenen heeft die reclame een negatieve invloed.

Zien drinken, doet drinken

Het zien drinken van mensen in films of tv-reclames zet aan tot drinken. Dat is de conclusie van een onderzoek van Rutger Engels van het Trimbos Instituut en collega’s van diverse universiteiten. De studie uit 2009 toonde voor het eerst aan dat er een ‘causaal verband is tussen blootstelling aan drinkende voorbeelden en alcoholreclames op acuut alcoholgebruik’. Met andere woorden: zien drinken, doet drinken. Het onderzoek is weliswaar uit 2009, maar heeft natuurlijk niet aan betekenis verloren. Het zien van die reclame van Sunweb zet de kijker niet alleen aan tot het boeken van een zonnige reis, maar ook tot drinken. Dat lijkt me niet de bedoeling van de Zwitserse reisorganisatie.

“Gedrag wordt dan steeds automatischer en steeds minder afhankelijk van bewuste motivatie.”
– Ingrid Steenhuis

Kinderen van drinkende ouders, drinken meer

Alcoholgebruik door ouders zijn bekende voorspellers van positieve alcoholverwachtingen bij adolescenten. Dat toonden meerder onderzoeken aan. Een recente studie van Jack T. Waddell bewees zelfs dat negatieve ervaringen door alcoholmisbruik van ouders paradoxaal genoeg het alcoholrisico voor adolescenten verhoogd. Hoewel in de reclamespot van Sunweb geen sprake is van drankmisbruik, zullen de kinderen die samen met hun drinkende ouders dansen, later het gedrag van hun ouders nabootsen en dus ook sneller het glas heffen dan hun leeftijdgenoten waarvan de ouders niet dronken. Je kunt als ouder dus beter niet drinken in het bijzijn van je kinderen. Ouders in het algemeen doen er goed aan hun kinderen het drinken van alcohol verbieden tot hun 18e. Het verbieden van alcohol voor minderjarigen leidt uiteindelijk tot minder alcoholconsumptie op het moment dat ze de volwassen leeftijd bereiken.

Gedrag kan leiden tot gewoonte

Of de nieuwe wet leidt tot acuut minder alcoholgebruik bestaat twijfel. “Mensen die van een drankje houden, zullen ook bereid zijn een paar euro meer neer te leggen”, zegt Het drinken van een enkel glaasje alcohol kan natuurlijk niet veel kwaad. Maar ik schreef al eerder dat de norm wat betreft gezond alcoholgebruik van de Gezondheidsraad is: drink niet of hooguit een glas per dag. Maar alcoholgebruik leidt tot meer dan duizend borstkankergevallen per jaar. Een drinker heeft een groter risico op mond- en keelkanker, slokdarmkanker, leverkanker, alvleesklierkanker en darmkanker. Ook verhoogt het drinken van een glas per dag het risico op hartritmestoornis. Ten slotte is alcohol een dikmaker.

Wanneer wordt het een gewoonte, die maar moeilijk af te leren is? “Een gewoonte is in feite een relatie tussen een cue en de impuls om daar op een bepaalde manier op te reageren,” schrijft Ingrid Steenhuis in een blog. Zij is Hoogleraar Preventie op het gebied van de volksgezondheid aan de VU in Amsterdam. “Een cue triggert bepaald gedrag.” Wanneer vakantiegangers de cue (dansen bij zonsondergang) samen met de respons (het drinken van alcohol) herhaaldelijk uitvoeren ontstaat een gewoonte. “Zeker als dat gedrag belonend is,” stelt Steenhuis. Wat we zien in de reclame van Sunweb is de koppeling van een fijn moment aan minder gezond gedrag en dat door de roes (of de smaak) ook nog eens belonend voelt. Dat kan leiden tot een gewoonte en in de praktijk zien wij, leefstijlcoaches, hoe moeilijk een dergelijke gewoonte af te leren is. Een oproep aan Sunweb:  Als je dan toch herinneringen aan het creëren bent, doe het dan zonder alcohol op tv.

Bronnen:

Nieuwe wet moet alcoholgebruik terugdringen

De nieuwe alcoholwet die per 1 juli ingaat moet het problematisch gebruik beperken. De wet maakt onderdeel uit van het Preventie Akkoord uit 2018 en stelt een maximum van 25 procent aan kortingen op alcohol in de winkel. Problematisch drinken is overigens breder dan wat een doorsnee alcoholist tot zich neemt.

De nieuwe alcoholwet kent vijf veranderingen ten opzichte van daarvoor. Meest opvallende is dat de detailhandel, ook online, een maximumkorting op alcoholprijzen mag geven van 25 procent (1). Bekend is dat het kopen van alcohol je een minimale leeftijd van 18 jaar moet hebben, dus ook klanten die online alcohol kopen moeten hun leeftijd geven (2). De bezorger moet dat controleren en mag de bestelling niet afgegeven aan buren of een minderjarige (3). Het kopen van alcohol voor een minderjarige wordt strafbaar (4). Vmbo-stagiaires in de horeca mogen pas vanaf 16 jaar alcohol schenken (5). Het toezicht op deze wet berust niet langer bij gemeente maar bij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) en kan boetes van 1.360 tot 5.440 euro opleggen.

  • Mensen die van een drankje houden, zullen ook bereid zijn een paar euro meer neer te leggen
    – Sjanny van Beekveld

Problematisch alcoholgebruik

Natuurlijk is een drinkpatroon dat leidt tot lichamelijke klachten, psychische of sociale complicaties een problematisch patroon. Veelal verhindert het een afdoende aanpak van bestaande problemen. Maar ook andere vormen van drankgebruik ziet het Preventie Akkoord als problematisch. Een drinkpatroon dat veel voorkomt bij jongeren en jongvolwassenen is het zogenaamde bingedrinken. De definitie daarvoor is minstens vijf glazen bij één gelegenheid minstens een keer per maand. Als je minstens één keer per week vier glazen voor vrouwen en zes glazen voor mannen op een gelegenheid drinkt, ben je een zware drinker. Dit zwaar alcoholgebruik komt voornamelijk voor onder jongvolwassenen. Ook overmatig drinken komt veel voor bij jong volwassenen, maar ook bij 50+’ers. De norm daarvoor is het drinken van meer dan veertien glazen per week voor vrouwen en meer dan eenentwintig glazen voor mannen. Verder definieert de overheid het alcoholgebruik door jongeren onder de 18 jaar en door zwangere vrouwen als problematisch.

Niet meer dan een glas

De Gezondheidsraad adviseert sinds 2015 geen alcohol of in elk geval niet meer dan één glas per dag te drinken. In dat jaar publiceerde het onafhankelijke adviesorgaan een rapport over de risico’s van matig en overmatig alcoholgebruik en baseerde het advies op die bevindingen. Hoewel zeer matig alcoholgebruik een gunstig effect heeft op hart- en vaatziektes, is het risico op diverse kankers al bij een enkel glas groter. Bijvoorbeeld verhoogt het drinken van een glas alcohol per dag het risico op borstkanker met een kleine tien procent. Alcoholgebruik leidt tot meer dan duizend borstkankergevallen per jaar. Een drinker heeft een groter risico op mond- en keelkanker, slokdarmkanker, leverkanker, alvleesklierkanker en darmkanker. Ook verhoogt het drinken van een glas per dag het risico op hartritmestoornis. Volgens het SWOV heeft rijden onder invloed jaarlijks tussen de 75 en 140 doden tot gevolg.

Dikmaker

Een gram alcohol bevat 7 kcal. Een standaard glas wijn, bier of sterk bevat 10 gram alcohol, dus bevat elk glas 70 kcal. Op mijn website schreef ik al dat we in de praktijk gemiddeld meer inschenken. Een fles wijn bijvoorbeeld bevat ruim zeven standaard glazen, maar doorgaans schenken we vaak maar vijf of zes glazen uit een fles. In die gevallen gaat een glaasje wijn al snel richting de 100 kcal. Een ander voorbeeld: een flesje of blikje bier bevat veel meer dan de standaard hoeveelheid van 10 gram alcohol. Een flesje speciaal bier van acht procent staat gelijk aan 2,5 standaard glazen bier, oftewel 175 kcal. Hoeveel we in een wijnglas schenken hangt van nog wat factoren af. Naarmate je een groter of breder glas gebruikt zul je al snel 12 procent meer inschenken dan gebruikelijk. Ook de positie van het glas speelt mee. Heb je het wijnglas in de hand, dan schenk je 9 tot 12 procent meer in dan wanneer het glas op tafel staat. Ook kleur speelt een rol. Over het algemeen schenken witte wijndrinkers hun glas voller dan drinkers van rode wijn.

Lange termijn

Of de nieuwe wet leidt tot acuut minder alcoholgebruik bestaat twijfel. “Mensen die van een drankje houden, zullen ook bereid zijn een paar euro meer neer te leggen”, zegt Sjanny van Beekveld, consultant bij marktonderzoeksbureau IRI in de Volkskrant. Maar de consultant denkt wel dat het net als bij roken op de lange termijn wel effect heeft, omdat het onderdeel is van een bredere campagne zoals het ontkoppelen van sport en alcohol, voorlichtingscampagnes op scholen en universiteiten, en strengere regels voor alcoholreclames.

Bronnen:

https://www.trimbos.nl/kennis/preventieakkoord-alcohol

Dossier Alcohol – Achtergronddocument bij Richtlijnen goede voeding 2015 – Gezondheidsraad.

Feest is voorbij: volle prijs voor alcohol – Volkskrant 25 juni 2021

Doug Walker, Laura Smarandescu & Brian Wansink (2013). Half Full or Empty: Cues That Lead Wine Drinkers to Unintentionally Overpour

Yeomans MR. (2010). Alcohol, appetite and energy balance: is alcohol intake a risk factor for obesity? 

Invloed van alcohol op je gewicht

lege flesjes bier

Dat alcohol calorieën bevat weten we in Nederland over het algemeen wel. Dus het nuttigen van een glaasje wijn of bier zorgt direct voor meer energie-inname. Een gram alcohol is 7 kcal en als je uitgaat van een standaard glas, dat omgerekend 10 gram alcohol bevat, zou een glas dus 70 kcal betekenen.

Ogenschijnlijk lijkt dat mee te vallen, maar er zitten nogal wat adders onder het gras of in het glas. Een belangrijke factor is de werking van de lever. Bij alcoholconsumptie geeft de lever de voorkeur aan de afbraak van het giftige ethanol (alcohol) boven de afbraak van vetten. Het resultaat is dat het vet wordt opgeslagen en vaak in en rondom de buik. Daarnaast is de impulscontrole bij alcoholconsumptie minder, waardoor we eerder zullen gaan snacken. Naast de deregulering van de inhibitie verstoord alcohol ook de hormoonhuishouding. De alcohol maakt dat de hypothalamus een hongersignaal afgeeft, waardoor je gaat eten. De associatie tussen alcoholconsumptie en eten vergroot het belonende effect van voedselinname.

Meer dan een glas

Als gezegd bevat een standaard glas 10 gram alcohol. In de praktijk schenken we gemiddeld echter meer in. Een fles wijn bijvoorbeeld bevat ruim zeven standaard glazen, maar doorgaans schenken we vaak maar vijf of zes glazen uit een fles. In die gevallen gaat een glaasje wijn al snel richting de 100 kcal. Een ander voorbeeld: een flesje of blikje bier bevat veel meer dan de standaard hoeveelheid van 10 gram alcohol. Een flesje speciaal bier van 8% staat gelijk aan twee standaard glazen bier van 5%. Hoeveel we in een wijnglas schenken hangt van nog wat factoren af. Naarmate je een groter of breder glas gebruikt zul je al snel 12 procent meer inschenken dan gebruikelijk. Ook de positie van het glas speelt mee. Heb je het wijnglas in de hand, dan schenk je 9 tot 12 procent meer in dan wanneer het glas op tafel staat. Ook kleur speelt een rol. Over het algemeen schenken witte wijndrinkers hun glas voller dan drinkers van rode wijn.

Slaap en gewichtstoename

Gedurende onze slaap komen lichaam en geest tot rust. De overvolle inbox van ons brein wordt netjes geordend en het lichaam herstelt van de inspanningen door het groeihormoon dat we tijdens de diepe slaap produceren. Als we minder goed slapen heeft dat effect op zowel fysiologische, cognitieve, gedragsmatige als hormonale aspecten. Onder meer raakt de balans tussen ghreline (hongerhormoon) en leptine (verzadigingshormoon) verstoord. Een korte slaapduur verhoogd de kans op obesitas met 50 procent.  Het nemen van een slaapmutsje kan weliswaar bijdragen aan het sneller inslapen, maar op de lange termijn vervalt het effect. Ook is de slaap minder diep met een glaasje op. Iemand die alcohol heeft gedronken slaapt soms wel meer uren, maar is toch minder uitgerust dan iemand die zonder alcohol hetzelfde aantal uren geslapen heeft. Sommige mensen worden daarnaast eerder wakker wanneer zij alcohol hebben gedronken.

Bronnen

  1. Raben A, Agerholm-Larsen L, Flint A, Holst JJ, Astrup A. . Am J Clin Nutr. 2003;77(1):91–100.
  2. Suter, P. M., & Tremblay, A. (2005). Is alcohol consumption a risk factor for weight gain and obesity?. Critical reviews in clinical laboratory sciences, 42(3), 197-227.
  3. Sumi, M., Hisamatsu, T., Fujiyoshi, A., Kadota, A., Miyagawa, N., Kondo, K., … & Sato, A. (2018). Association of alcohol consumption with fat deposition in a community-based sample of Japanese men: The Shiga Epidemiological Study of Subclinical Atherosclerosis (SESSA). Journal of epidemiology, JE20170191.
  4. Yeomans MR. (2010). Alcohol, appetite and energy balance: is alcohol intake a risk factor for obesity? Physiol Behav.;100:82–9. doi: 10.1016/j.physbeh.2010.01.012.
  5. Kwok, A., Dordevic, A. L., Paton, G., Page, M. J., & Truby, H. (2019). Effect of alcohol consumption on food energy intake: A systematic review and meta-analysis. British Journal of Nutrition, 121(5), 481-495.
  6. Cummings, J. R., Gearhardt, A. N., Ray, L. A., Choi, A. K., & Tomiyama, A. J. (2020). Experimental and observational studies on alcohol use and dietary intake: a systematic review. Obesity Reviews, 21(2), e12950.
  7. Doug Walker, Laura Smarandescu & Brian Wansink (2013). Half Full or Empty: Cues That Lead Wine Drinkers to Unintentionally Overpour
  8. Leone, A. et al. Slechte slaap: een probleem voor de volksgezondheid? Trimbos. (2018).
  9. Slaap. (2020). Verkregen van: https://www.hersenstichting.nl/dit-doen-wij/voorlichting/gezonde-hersenen/slaap/. (Verkregen op 12 februari 2020)
  10. Beltman, M. & Vlasblom, E. JGZ-richtlijn Gezonde slaap en slaapgedrag. JGZ Tijdschr. voor Jeugdgezondheidsz. 49, 96–98 (2017).
  11. Wu Y, Zhai L, Zhang D. Sleep duration and obesity among adults: a meta-analysis of prospective studies. Sleep Med 2014;15:1456–62. doi:10.1016/j.sleep.2014.07.018
  12. Koob, G. F. & Colrain, I. M. Alcohol use disorder and sleep disturbances: a feed-forward allostatic framework. Neuropsychopharmacology 45, 141–165 (2020).